Nhân và Duyên của tài năng xuất chúng

Malcolm Gladwell trong tác phẩm Những Kẻ Xuất Chúng đã đưa ra nhiều dẫn chứng và lập luận sắc sảo về nguyên nhân của những tài năng đặc biệt cũng như thành công vượt trội và cả các thất bại ít ai ngờ.

Như thói thường chúng ta vẫn nghĩ bao lâu nay: tài năng được tạo ra chỉ từ nỗ lực của người đó, có thể người đó còn sở hữu cả những gen thông minh nữa – cái giúp họ ưu việt hơn bàn dân thiên hạ còn lại ngay từ điểm xuất phát – nhưng gì thì gì, tóm lại ta cho rằng thành công vang dội có khởi nguồn hoàn toàn chỉ từ chính bản thân họ mà thôi.

Malcolm Gladwell nói rằng, đúng vậy, thành công vượt trội bao giờ cũng đi kèm với những nỗ lực rất lớn của chính cá nhân đó, trí thông mình của họ cũng thường ở mức khá, nhưng nhìn như thế là mất đi rất nhiều sự thực diễn ra như thế nào.

Câu chuyện bắt đầu từ việc tuyển chọn các vận động viên khúc côn cầu ở Canada, bỗng dưng người ta để ý rằng các thành viên sáng chói nhất được sinh chủ yếu vào các tháng đầu năm 1, 2, 3 . Các tháng còn lại cũng có, nhưng tỉ lệ ít hơn nhiều, nhất là về các tháng cuối cùng.

Có gì huyền bí liên quan đến ngày tháng năm sinh của họ hay sao? Chiêm tinh học liên quan đến các cung Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nử, Thiên Bình, Thần Nông, Nhân Mã, Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư đang phát huy tác dụng ở đây?

Thực tế là không. Tất cả chỉ vì “ngày ngắt ngọn” – hay chính là ngày kết thúc đợt tuyển chọn của năm đó, ngày ngắt ngọn diễn ra vào ngày mùng 1 tháng Giêng.

Câu hỏi: điều đó liên quan gì đến việc các tuyển thủ giỏi nhất được sinh vào tháng 1, 2, 3.

Lý do nằm ở chỗ những thành viên sinh ra vào tháng đó hơn những thành viên khác từ vài tháng cho đến cả 11 tháng tuổi – ưu thế này là lớn vì các đợt tuyển chọn diễn ra khi các tuyển thủ còn nhỏ tuổi.

Chênh lệch 5 hay 6 tháng tuổi tạo ra khoảng cách khá lớn về thể hình cũng như một số kỹ năng. Điều này dẫn đến hệ quả: các em được cho là chơi tốt hơn không phải vì các em giỏi hơn mà hầu như là vì các em hơn các bạn khác vài tháng tuổi.

Hay nói cách khác, một tuyển thủ dù rất có tiềm năng, nhưng nếu nhỡ mà sinh vào tháng 10, 11, 12 thì có khả năng cao là vẫn ở nhà xem các bạn mình thi đấu.

Ngạc nhiên chưa!!!

Câu chuyện thứ hai liên quan đến người mà hầu hết chúng ta đang cài sản phẩm của ông í trên máy tính. Người đó là Bill Gates.

Malcolm Gladwell chỉ ra đến 6 – 7 sự kiện liên tục diễn ra trong khoảng thời gian tuổi trẻ của Bill Gates đã giúp đỡ Bill đến thế nào. Với người bình thường chỉ 2 sự kiện hỗ trợ kiểu như thế đã là may mắn rồi, Bill may mắn gấp 3 lần như thế.

Câu chuyện thứ ba liên quan đến người đàn ông thông minh khủng khiếp Chris Langan, sở hữu IQ đến tầm 195, người ta nói rằng đến Albert Einstein cũng chỉ được 150 mà thôi (người thường là 100 – còn tớ trong vụ thi tuyển dụng cách đây vài năm, đo được IQ 105 – thường thường bậc trung).

Sự nghiệp của Chris Langan thế nào?

Ông học hành dang dở, đang sống trong nông trại chăn nuôi ngựa và không lấy gì làm sung túc.

Chưa hề nói về vấn đề tiền bạc nhưng như thế không bao giờ là tương xứng với tài năng của Chris Langan.

Tại sao ông lại như thế?

Malcolm Gladwell tiếp tục phân tích và chỉ ra rằng hàng loạt các vấn đề ngoại cảnh đã dẫn đến tình trạng của Chris Langan, mà trước hết là vì người mẹ nhiều đời chồng và gia đình thiếu thốn tiền bạc, cộng với sự kiện lỡ suất học bổng do chính người mẹ quên điền đầy đủ thông tin đã làm Chris Langan rất khó khắn.

Nhưng không chỉ có thế, vấn đề giao tiếp, bộc lộ bản thân của Chris Langan cũng có vấn đề, mặc dù IQ chạm ngưỡng siêu phàm, ông lại không hề bộc lộ tí chút nào trong lớp đại học rằng ông có khả năng như thế, và giáo viên vì thế chẳng chú ý gì đến ông. Những khó khăn của Chris Langan do vậy cũng không được hiểu, không được giúp đỡ nhất là vì mấy điểm F (điểm tệ) của ông khi ông muốn chuyển sang trường khác – cái vốn chắc chắn sẽ khác nếu các giáo viên biết ông thông minh cỡ ấy.

Malcolm Gladwell cuối cùng kết đoạn kiểu thế này: IQ rất quan trọng, chúng ta phải đạt ngưỡng nhất định nếu muốn làm điều gì đó, nhưng khi qua ngưỡng đó rồi thì IQ kém quan trọng đi nhiều, các kỹ năng khác mới đáng chú ý hơn.

Ông nói bằng hình ảnh đại ý như sau: Michael Jordan cao 1m98, đây là chiều cao tốt để chơi bóng rổ, nếu bạn chỉ cao 1m68 tất nhiên bạn sẽ thất bại với môn này ngay từ đầu vì chiều cao hạn chế như thế, nhưng kể cả bạn cao 2m15 thì chưa chắc gì bạn hay hơn Michael Jordan được. Thực tế thì Michael Jordan là một trong các cầu thủ bóng rổ vĩ đại nhất mọi thời đại, đồng thời cũng có rất nhiều cầu thủ khác cao hơn anh nhưng thi đấu cũng thường thôi.

Câu chuyện thứ tư kể về sự kiện hãng hàng không Korean Air của Hàn Quốc, trong giai đoạn 1988 đến 1998, số lượng tai nạn của hãng này gia tăng đột biến, và nếu so sánh với Hoa Kỳ, tỉ lệ này gấp 17 lần, mặc dù các phi công của Korean Air được khẳng định là có kinh nghiệm với nhiều ngàn giờ bay thành công.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng, tai nạn máy bay xảy ra không xuất phát từ sự kiện đơn nhất, mà luôn liên quan đến một số điều kiện bất lợi và hàng loạt các sai phạm xảy ra liên tục / đồng thời từ phía con người:

  • Thời tiết tệ (dù có thể là một chút so với thông thường)
  • Máy bay bị chậm lịch trình  / phi công vội vã
  • Phi công thức suốt 12 tiếng đồng hồ hoặc hơn
  • Hai viên phi công chưa từng bay bao giờ với nhau
  • vv…

Malcolm Gladwell nói rằng, điểm mấu chốt ở đây là ở vấn đề truyền thông, giao tiếp giữa cơ trường, cơ phó và cả hoa tiêu khi xảy ra vấn đề.

Văn hoá Hàn Quốc có sự tôn kính lớn với những người lớn tuổi / có kinh nghiệm, sếp, bề trên…Trong ngôn ngữ của nước này có đến 6 cách khác nhau để thể hiện vai vế khi nói chuyện với người khác.

Nhiều nền văn hoá khác cũng như vậy. Đối với Mỹ, cách giao tiếp của họ là vào thẳng vấn đề, và đặt trọng tâm vào truyền thông tin.

Sau khi người ta nghiên cứu các hộp đen thu lại từ các vụ nổ và xem xét lần nói chuyện cuối cũng của phi hành đoàn, họ nhận thấy điểm chốt: cơ phó người Hàn không rõ ràng trong vấn đề truyền tin, anh ta e dè, anh ta không nói thẳng rắc rối. Điều này làm cho cơ trưởng của anh ta tưởng rằng mọi sự vẫn bình thường.

Korean Air cần một cuộc cải tổ thực sự…Năm 2006 hãng này nhận giải thưởng minh chứng cho tính an toàn của họ sánh ngang với các hãng hàng không khác trên thế giới.

Họ làm thế nào?

Điều mà Korean Air làm là yêu cầu các cơ trưởng và cơ phó thành thạo tiếng Anh và phải giao tiếp với nhau bằng tiếng Anh thay vì tiếng Hàn.

Trước đây dù thành thạo tiếng Anh, họ chỉ giao tiếp tiếng Anh với cơ quan quản lý không lưu, nhưng vẫn nói chuyện với nhau bằng tiếng mẹ đẻ. Và tiếng Hàn như phân tích ở trên, hay có ẩn ý, nhập nhằng, bất lợi cho việc truyền tin nhất là trong tình huống khẩn cấp.

Malcolm Gladwell nói đại ý: vậy là truyền thống văn hoá của bạn tác động đến sự nghiệp và sự thành công, thất bại của bạn nhiều hơn nhiều những gì bạn nghĩ, mà cũng có thể, thậm chí chúng ta chẳng bao giờ nghĩ nó lại liên quan đến thành công hay thất bại của ta.

Sách còn nhiều chuyện hay nữa. Tớ kể đến đây thôi.

Leave a Comment